經號:   
   (中部9經 更新)
中部9經/正見經(根本法門品[1])(莊春江譯)
  我聽到這樣
  有一次世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。
  在那裡,尊者舍利弗召喚比丘們:
  「比丘學友們!」
  「學友!」那些比丘回答尊者舍利弗。
  尊者舍利弗這麼說:
  「學友們!被稱為『正見、正見』,學友!什麼情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法呢?」
  「學友!我們會從遠處來到尊者舍利弗面前想知道這所說的義理,如果尊者舍利弗能說明這所說的義理,那就好了!聽聞尊者舍利弗的[教說]後,比丘們將會憶持的。」
  「那樣的話,學友們!你們要聽!你們要好好作意!我要說了。」
  「是的,學友!」那些比丘回答尊者舍利弗。
  尊者舍利弗這麼說:
  「學友們!當聖弟子了知不善,了知不善根;了知善,了知善根,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是不善?什麼是不善根?什麼是善?什麼是善根?
  學友們!殺生是不善,未給予而取是不善,邪淫是不善,妄語是不善,離間語是不善,粗惡語是不善,雜穢語是不善,貪婪是不善,惡意是不善,邪見是不善,學友們!這些被稱為不善。
  而,學友們!什麼是不善根?貪欲是不善根,瞋恚是不善根,愚癡是不善根,學友們!這些被稱為不善根。
  而,學友們!什麼是善?戒絕殺生是善,戒絕未給予而取是善,戒絕邪淫是善,戒絕妄語是善,戒絕離間語是善,戒絕粗惡語是善,戒絕雜穢語是善,不貪婪是善,無惡意是善,正見是善,學友們!這些被稱為善。
  而,學友們!什麼是善根?無貪欲是善根,無瞋恚是善根,無愚癡是善根,學友們!這些被稱為善根。
  學友們!當聖弟子這樣了知不善,這樣了知不善根,這樣了知善,這樣了知善根,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」那些比丘歡喜、隨喜尊者舍利弗所說後,更進一步問尊者舍利弗問題:
  「除此而外,學友!會有聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法的其它法門嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知食,了知食,了知食,了知導向食滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是食?什麼是食集?什麼是食滅?什麼是導向食滅道跡?
  學友們!有這四種食,為了已生成眾生的存續,或為了求出生者的資助。哪四種呢?或粗或細的物質食物,第二、,第三、意思,第四、。學友們!這四種食,支撐已成的眾生,也資助求出生者。以渴愛而食集,以渴愛滅而食滅,導向食滅道跡就是這八支聖道,即:正見、正志、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知食,這樣了知食集,這樣了知食滅,這樣了知導向食滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」那些比丘歡喜、隨喜尊者舍利弗所說後,更進一步問尊者舍利弗問題:
  「除此而外,學友!會有聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法的其它法門嗎?」
  「會有的,學友!
  學友們!當聖弟子了知苦,了知苦集,了知苦滅,了知導向苦滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是苦?什麼是苦集?什麼是苦滅?什麼是導向苦滅道跡?
  生是苦,老是苦,病是苦,死是苦,愁、悲、苦、憂、絕望是苦,與不愛的結合是苦,與所愛的別離是苦,所求不得是苦;總括之,五取蘊是苦,學友們!這被稱為苦。
  而,學友們!什麼是苦集?是這導致再生、伴隨歡喜與貪、到處歡喜的渴愛,即:欲的渴愛、有的渴愛、虛無的渴愛,學友們!這被稱為苦集。
  而,學友們!什麼是苦滅?就是那渴愛的無餘褪去與滅、捨棄、斷念、解脫、無依住,學友們!這被稱為苦滅。
  而,學友們!什麼是導向苦滅道跡?就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定,學友們!這被稱為導向苦滅道跡。
  學友們!當聖弟子這樣了知苦,這樣了知苦集,這樣了知苦滅,這樣了知導向苦滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」那些比丘歡喜、隨喜尊者舍利弗所說後,更進一步問尊者舍利弗問題:
  「除此而外,學友!會有聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法的其它法門嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知老死,了知老死集,了知老死滅,了知導向老死滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是老死?什麼是老死集?什麼是老死滅?什麼是導向老死滅道跡?
  所有眾生中,關於每一種眾生類的老、老衰、齒落、髮白、皮皺、壽命的衰退、諸根的退化,學友們!這被稱為老。
  而,學友們!什麼是死?所有眾生中,由於每一種眾生類的過世、滅亡、崩解、消失、死亡、壽終、諸蘊的崩解、屍體的捨棄,命根斷絕,學友們!這被稱為死,這老與這死,學友們!這被稱為老死。
  以生集而老死集,以生滅而老死滅,導向老死滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知老死,這樣了知老死集,這樣了知老死滅,這樣了知導向老死滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知生,了知生集,了知生滅,了知導向生滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是生?什麼是生集?什麼是生滅?什麼是導向生滅道跡?
  所有眾生中,關於每一種眾生類的生、出生、入[胎、生起]、再生、諸蘊顯現、得諸處,學友們!這被稱為生。
  以有集而生集,以有滅而生滅,導向生滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知生,這樣了知生集,這樣了知生滅,這樣了知導向生滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知有,了知有集,了知有滅,了知導向有滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是有?什麼是有集?什麼是有滅?什麼是導向有滅道跡?
  學友們!有這三種有:欲有、色有、無色有,學友們!這被稱為有。
  以取集而有集,以取滅而有滅,導向有滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知有,這樣了知有集,這樣了知有滅,這樣了知導向有滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知取,了知取集,了知取滅,了知導向取滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是取?什麼是取集?什麼是取滅?什麼是導向取滅道跡?
  學友們!有這四種取:欲取、見取、戒禁取[真]我論取
  以渴愛集而取集,以渴愛滅而取滅,導向取滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知取,這樣了知取集,這樣了知取滅,這樣了知導向取滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知渴愛,了知渴愛集,了知渴愛滅,了知導向渴愛滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是渴愛?什麼是渴愛集?什麼是渴愛滅?什麼是導向渴愛滅道跡?
  學友們!有這六類渴愛:對色的渴愛、對聲的渴愛、對氣味的渴愛、對味道的渴愛、對所觸的渴愛、對法的渴愛。
  以受集而渴愛集,以受滅而渴愛滅,導向渴愛滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知渴愛,這樣了知渴愛集,這樣了知渴愛滅,這樣了知導向渴愛滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知受,了知受集,了知受滅,了知導向受滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是受?什麼是受集?什麼是受滅?什麼是導向受滅道跡?
  學友們!有這六類受:眼觸所生受、耳觸所生受、鼻觸所生受、舌觸所生受、身觸所生受、意觸所生受。
  以觸集而受集,以觸滅而受滅,導向受滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知受,這樣了知受集,這樣了知受滅,這樣了知導向受滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知觸,了知觸集,了知觸滅,了知導向觸滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是觸?什麼是觸集?什麼是觸滅?什麼是導向觸滅道跡?
  學友們!有這六類觸:眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸。
  以六處集而觸集,以六處滅而觸滅,導向觸滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知觸,這樣了知觸集,這樣了知觸滅,這樣了知導向觸滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知六處,了知六處集,了知六處滅,了知導向六處滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是六處?什麼是六處集?什麼是六處滅?什麼是導向六處滅道跡?
  學友們!有這六處:眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處。
  以名色集而六處集,以名色滅而六處滅,導向六處滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知六處,這樣了知六處集,這樣了知六處滅,這樣了知導向六處滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知名色,了知名色集,了知名色滅,了知導向名色滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是名色?什麼是名色集?什麼是名色滅?什麼是導向名色滅道跡?
  受、想、思、觸、作意,這被稱為名;四大與四大之所造色,這被稱為色,這樣,這名與這色,學友們!這被稱為名色。
  以識集而名色集,以識滅而名色滅,導向名色滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知名色,這樣了知名色集,這樣了知名色滅,這樣了知導向名色滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知識,了知識集,了知識滅,了知導向識滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是識?什麼是識集?什麼是識滅?什麼是導向識滅道跡?
  學友們!有這六類識:眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。
  以行集而識集,以行滅而識滅,導向識滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知識,這樣了知識集,這樣了知識滅,這樣了知導向識滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知行,了知行集,了知行滅,了知導向行滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是行?什麼是行集?什麼是行滅?什麼是導向行滅道跡?
  學友們!有這三種行:身行、語行、心行
  以無明集而行集,以無明滅而行滅,導向行滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知行,這樣了知行集,這樣了知行滅,這樣了知導向行滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」……(中略)問:
  「除此而外,學友!會有……(中略)嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知無明,了知無明集,了知無明滅,了知導向無明滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是無明?什麼是無明集?什麼是無明滅?什麼是導向無明滅道跡?
  學友們!凡不知苦、不知苦集、不知苦滅、不知導向苦滅道跡者,學友們!這被稱為無明。
  以煩惱集而無明集,以煩惱滅而無明滅,導向無明滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知無明,這樣了知無明集,這樣了知無明滅,這樣了知導向無明滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,……(中略)得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  「好!學友!」那些比丘歡喜、隨喜尊者舍利弗所說後,更進一步問尊者舍利弗問題:
  「除此而外,學友!會有聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法的其它法門嗎?」
  「會有的,學友們!
  學友們!當聖弟子了知煩惱,了知煩惱集,了知煩惱滅,了知導向煩惱滅道跡,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。
  而,學友們!什麼是煩惱?什麼是煩惱集?什麼是煩惱滅?什麼是導向煩惱滅道跡?
  學友們!有這三種煩惱:欲的煩惱、有的煩惱、無明的煩惱
  以無明集而煩惱集,以無明滅而煩惱滅,導向煩惱滅道跡就是這八支聖道,即:正見、……(中略)正定。
  學友們!當聖弟子這樣了知煩惱,這樣了知煩惱集,這樣了知煩惱滅,這樣了知導向煩惱滅道跡,他捨斷一切貪煩惱潛在趨勢,去除嫌惡煩惱潛在趨勢,根絕『我是』的見與慢煩惱潛在趨勢,捨斷無明;生起明,然後當生得到苦的結束,學友們!這個情形是聖弟子的正見、直見、對法具備不壞淨、通達此正法。」
  這就是尊者舍利弗所說,悅意的那些比丘們歡喜尊者舍利弗所說。
  正見經第九終了。
MN.9/(9) Sammādiṭṭhisuttaṃ
   89. Evaṃ me sutaṃ– ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi– “āvuso bhikkhave”ti. “Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca–
   “‘Sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti?
   “Dūratopi kho mayaṃ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī”ti. “Tena hi, āvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. “Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca–
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako akusalañca pajānāti, akusalamūlañca pajānāti, kusalañca pajānāti, kusalamūlañca pajānāti ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, akusalaṃ, katamaṃ akusalamūlaṃ, katamaṃ kusalaṃ, katamaṃ kusalamūlaṃ? Pāṇātipāto kho, āvuso, akusalaṃ, adinnādānaṃ akusalaṃ, kāmesumicchācāro akusalaṃ, musāvādo akusalaṃ, pisuṇā vācā akusalaṃ, pharusā vācā akusalaṃ, samphappalāpo akusalaṃ, abhijjhā akusalaṃ, byāpādo akusalaṃ, micchādiṭṭhi akusalaṃ– idaṃ vuccatāvuso akusalaṃ. Katamañcāvuso, akusalamūlaṃ? Lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ– idaṃ vuccatāvuso, akusalamūlaṃ.
   “Katamañcāvuso kusalaṃ? Pāṇātipātā veramaṇī kusalaṃ, adinnādānā veramaṇī kusalaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṃ, musāvādā veramaṇī kusalaṃ, pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṃ, pharusāya vācāya veramaṇī kusalaṃ, samphappalāpā veramaṇī kusalaṃ, anabhijjhā kusalaṃ, abyāpādo kusalaṃ, sammādiṭṭhi kusalaṃ– idaṃ vuccatāvuso, kusalaṃ. Katamañcāvuso, kusalamūlaṃ? Alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ– idaṃ vuccatāvuso, kusalamūlaṃ.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ akusalaṃ pajānāti, evaṃ akusalamūlaṃ pajānāti, evaṃ kusalaṃ pajānāti, evaṃ kusalamūlaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭhevadhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   90. “Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttari pañhaṃ apucchuṃ – “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti?
   “Siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako āhārañca pajānāti, āhārasamudayañca pajānāti, āhāranirodhañca pajānāti, āhāranirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamo panāvuso, āhāro, katamo āhārasamudayo, katamo āhāranirodho, katamā āhāranirodhagāminī paṭipadā? Cattārome, āvuso, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā, sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Taṇhāsamudayā āhārasamudayo, taṇhānirodhā āhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammā-ājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi’.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ āhāraṃ pajānāti, evaṃ āhārasamudayaṃ pajānāti, evaṃ āhāranirodhaṃ pajānāti, evaṃ āhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭhevadhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   91. “Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttari pañhaṃ apucchuṃ– “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti?
   “Siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako dukkhañca pajānāti, dukkhasamudayañca pajānāti, dukkhanirodhañca pajānāti, dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, dukkhaṃ, katamo dukkhasamudayo, katamo dukkhanirodho, katamā dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogopi dukkho, piyehi vippayogopi dukkho, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ, saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā– idaṃ vuccatāvuso, dukkhaṃ. Katamo cāvuso, dukkhasamudayo? Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṃ, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā– ayaṃ vuccatāvuso, dukkhasamudayo. Katamo cāvuso, dukkhanirodho? Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo– ayaṃ vuccatāvuso, dukkhanirodho. Katamā cāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi– ayaṃ vuccatāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ dukkhaṃ pajānāti, evaṃ dukkhasamudayaṃ pajānāti, evaṃ dukkhanirodhaṃ pajānāti, evaṃ dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭhevadhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   92. “Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttari pañhaṃ apucchuṃ– “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti?
   “Siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, jarāmaraṇa-nirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, jarāmaraṇaṃ, katamo jarāmaraṇasamudayo, katamo jarāmaraṇanirodho, katamā jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko– ayaṃ vuccatāvuso, jarā. Katamañcāvuso, maraṇaṃ? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālaṃkiriyā khandhānaṃ bhedo, kaḷevarassa nikkhepo, jīvitindriyassupacchedo– idaṃ vuccatāvuso, maraṇaṃ. Iti ayañca jarā idañca maraṇaṃ– idaṃ vuccatāvuso, jarāmaraṇaṃ. Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodha-gāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ jarāmaraṇaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇasamudaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇanirodhaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   93. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, jātinirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamā panāvuso, jāti, katamo jātisamudayo, katamo jātinirodho, katamā jātinirodhagāminī paṭipadā? Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo, āyatanānaṃ paṭilābho– ayaṃ vuccatāvuso, jāti. Bhavasamudayā jātisamudayo, bhavanirodhā jātinirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jātinirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ jātiṃ pajānāti, evaṃ jātisamudayaṃ pajānāti, evaṃ jātinirodhaṃ pajānāti, evaṃ jātinirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   94. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako bhavañca pajānāti, bhavasamudayañca pajānāti, bhavanirodhañca pajānāti, bhavanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamo panāvuso, bhavo, katamo bhavasamudayo, katamo bhavanirodho, katamā bhavanirodhagāminī paṭipadā? Tayome, āvuso, bhavā– kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo. Upādānasamudayā bhavasamudayo, upādānanirodhā bhavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ bhavaṃ pajānāti, evaṃ bhavasamudayaṃ pajānāti, evaṃ bhavanirodhaṃ pajānāti, evaṃ bhavanirodha-gāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti. Ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   95. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako upādānañca pajānāti, upādānasamudayañca pajānāti, upādānanirodhañca pajānāti, upādānanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, upādānaṃ, katamo upādānasamudayo, katamo upādānanirodho, katamā upādānanirodhagāminī paṭipadā? Cattārimāni, āvuso, upādānāni kāmupādānaṃ, diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ. Taṇhāsamudayā upādānasamudayo, taṇhānirodhā upādānanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upādānanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ upādānaṃ pajānāti, evaṃ upādānasamudayaṃ pajānāti, evaṃ upādānanirodhaṃ pajānāti, evaṃ upādānanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   96. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako taṇhañca pajānāti, taṇhāsamudayañca pajānāti, taṇhānirodhañca pajānāti, taṇhānirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamā panāvuso, taṇhā, katamo taṇhāsamudayo, katamo taṇhānirodho, katamā taṇhānirodhagāminī paṭipadā? Chayime, āvuso, taṇhākāyā– rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā. Vedanāsamudayā taṇhāsamudayo, vedanānirodhā taṇhānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo taṇhānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ taṇhaṃ pajānāti, evaṃ taṇhāsamudayaṃ pajānāti, evaṃ taṇhānirodhaṃ pajānāti, evaṃ taṇhānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   97. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako vedanañca pajānāti, vedanāsamudayañca pajānāti, vedanānirodhañca pajānāti, vedanānirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamā panāvuso, vedanā, katamo vedanāsamudayo, katamo vedanānirodho, katamā vedanānirodhagāminī paṭipadā? Chayime, āvuso, vedanākāyā– cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo, phassanirodhā vedanānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ vedanaṃ pajānāti, evaṃ vedanāsamudayaṃ pajānāti, evaṃ vedanānirodhaṃ pajānāti, evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   98. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako phassañca pajānāti, phassasamudayañca pajānāti, phassanirodhañca pajānāti, phassanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamo panāvuso, phasso, katamo phassasamudayo, katamo phassanirodho, katamā phassanirodhagāminī paṭipadā? Chayime, āvuso, phassakāyā– cakkhusamphasso, sotasamphasso ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso. Saḷāyatanasamudayā phassasamudayo, saḷāyatananirodhā phassanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo phassanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ phassaṃ pajānāti, evaṃ phassasamudayaṃ pajānāti, evaṃ phassanirodhaṃ pajānāti, evaṃ phassanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   99. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako saḷāyatanañca pajānāti, saḷāyatanasamudayañca pajānāti, saḷāyatananirodhañca pajānāti, saḷāyatananirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, saḷāyatanaṃ, katamo saḷāyatanasamudayo, katamo saḷāyatananirodho, katamā saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā Chayimāni, āvuso, āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ. Nāmarūpasamudayā saḷāyatanasamudayo, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saḷāyatananirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ saḷāyatanaṃ pajānāti, evaṃ saḷāyatanasamudayaṃ pajānāti, evaṃ saḷāyatananirodhaṃ pajānāti evaṃ saḷāyatananirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya..pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   100. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako nāmarūpañca pajānāti, nāmarūpasamudayañca pajānāti, nāmarūpanirodhañca pajānāti, nāmarūpanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, nāmarūpaṃ, katamo nāmarūpasamudayo, katamo nāmarūpanirodho, katamā nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā? Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro idaṃ vuccatāvuso, nāmaṃ; cattāri ca mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ– idaṃ vuccatāvuso, rūpaṃ. Iti idañca nāmaṃ idañca rūpaṃ– idaṃ vuccatāvuso, nāmarūpaṃ. Viññāṇasamudayā nāmarūpasamudayo, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nāmarūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ nāmarūpaṃ pajānāti, evaṃ nāmarūpasamudayaṃ pajānāti, evaṃ nāmarūpanirodhaṃ pajānāti, evaṃ nāmarūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   101. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako viññāṇañca pajānāti, viññāṇasamudayañca pajānāti, viññāṇanirodhañca pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamaṃ panāvuso, viññāṇaṃ, katamo viññāṇasamudayo, katamo viññāṇanirodho, katamā viññāṇanirodhagāminī paṭipadā? Chayime, āvuso, viññāṇakāyā– cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ. Saṅkhārasamudayā viññāṇasamudayo, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ viññāṇaṃ pajānāti, evaṃ viññāṇasamudayaṃ pajānāti, evaṃ viññāṇanirodhaṃ pajānāti, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya …pe… dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   102. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako saṅkhāre ca pajānāti, saṅkhārasamudayañca pajānāti, saṅkhāranirodhañca pajānāti, saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katame panāvuso, saṅkhārā, katamo saṅkhārasamudayo, katamo saṅkhāranirodho, katamā saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā? Tayome, āvuso, saṅkhārā– kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro. Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo, avijjānirodhā saṅkhāranirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ saṅkhāre pajānāti, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ pajānāti, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ pajānāti, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   103. “Sādhāvuso”ti kho …pe… apucchuṃ– siyā panāvuso …pe… “siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako avijjañca pajānāti, avijjāsamudayañca pajānāti, avijjānirodhañca pajānāti, avijjānirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamā panāvuso, avijjā, katamo avijjāsamudayo, katamo avijjānirodho, katamā avijjānirodhagāminī paṭipadā? Yaṃ kho, āvuso, dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ– ayaṃ vuccatāvuso, avijjā. Āsavasamudayā avijjāsamudayo, āsavanirodhā avijjānirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo avijjānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ avijjaṃ pajānāti, evaṃ avijjāsamudayaṃ pajānāti, evaṃ avijjānirodhaṃ pajānāti, evaṃ avijjānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   104. “Sādhāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttari pañhaṃ apucchuṃ– “siyā panāvuso, aññopi pariyāyo yathā ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti?
   “Siyā, āvuso. Yato kho, āvuso, ariyasāvako āsavañca pajānāti, āsavasamudayañca pajānāti, āsavanirodhañca pajānāti, āsavanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti, ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhammaṃ. Katamo panāvuso, āsavo, katamo āsavasamudayo, katamo āsavanirodho, katamā āsavanirodhagāminī paṭipadāti? Tayome, āvuso, āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo. Avijjāsamudayā āsavasamudayo, avijjānirodhā āsavanirodho, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo āsavanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ– sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
   “Yato kho, āvuso, ariyasāvako evaṃ āsavaṃ pajānāti, evaṃ āsavasamudayaṃ pajānāti, evaṃ āsavanirodhaṃ pajānāti, evaṃ āsavanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, so sabbaso rāgānusayaṃ pahāya, paṭighānusayaṃ paṭivinodetvā, ‘asmī’ti diṭṭhimānānusayaṃ samūhanitvā, avijjaṃ pahāya vijjaṃ uppādetvā, diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti– ettāvatāpi kho, āvuso, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti ujugatāssa diṭṭhi, dhamme aveccappasādena samannāgato, āgato imaṃ saddhamman”ti.
   Idamavocāyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.
   Sammādiṭṭhisuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.
漢巴經文比對(莊春江作):